Ֆրանչայզինգը ձեռնարկատիրական գործունեության կազմակերպման ձև է, որի միջոցով մի ընկերություն մյուսին տրամադրում է իր ապրանքային նշանը, ֆիրմային անվանումը, գործարար փորձը և այլ մտավոր սեփականության օբյեկտներ օգտագործելու իրավունք՝ պայմանագրով սահմանված պայմաններով։ Ֆրանչայզինգը հնարավորություն է տալիս ձեռնարկատերերին գործունեություն իրականացնել արդեն ձևավորված բիզնես մոդելի և ճանաչելի ապրանքային նշանի ներքո։ Միաժամանակ նման համագործակցությունը կապված է իրավական և ֆինանսական պարտավորությունների հետ, որոնք անհրաժեշտ է գնահատել մինչև պայմանագրի ստորագրումը։
Այլեքս իրավաբանական ընկերությունը տրամադրում է իրավաբանական աջակցություն Հայաստանում ֆրանչայզինգի պայմանագրերի կնքման, կատարման, փոփոխման և դրանցից ծագող վեճերի լուծման հարցերով։
Ֆրանչայզինգի իրավական կարգավորումը Հայաստանում
Հայաստանի Հանրապետությունում ֆրանչայզինգի հարաբերությունները կարգավորվում են ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 53-րդ գլխով՝ «Համալիր ձեռնարկատիրական գործունեության թույլտվություն (ֆրանչայզինգ)»։
Քաղաքացիական օրենսգրքի 969-րդ հոդվածի համաձայն՝ համալիր ձեռնարկատիրական գործունեության թույլտվության պայմանագրով մի կողմը՝ իրավատերը, պարտավորվում է վարձատրությամբ մյուս կողմին՝ օգտագործողին, տրամադրել իր ձեռնարկատիրական գործունեության մեջ իրավատիրոջը պատկանող բացառիկ իրավունքների համալիրն օգտագործելու իրավունք։
Այդ իրավունքները կարող են ներառել՝
- Ֆիրմային անվանման օգտագործման իրավունք։
- Ապրանքային նշանների և սպասարկման նշանների օգտագործման իրավունք։
- Օրենքով պահպանվող առևտրային տեղեկատվության օգտագործում։
- Գործարար փորձի և հեղինակության օգտագործում։
- Պայմանագրով նախատեսված մտավոր սեփականության այլ օբյեկտների օգտագործման իրավունքներ։
Ֆրանչայզինգի պայմանագրի կողմեր կարող են լինել առևտրային կազմակերպությունները և անհատ ձեռնարկատերերը։
Ֆրանչայզինգի պայմանագրի կնքումը և գրանցումը
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 970-րդ հոդվածի համաձայն՝ ֆրանչայզինգի պայմանագիրը կնքվում է գրավոր։ Պայմանագրի գրավոր ձևը չպահպանելը հանգեցնում է դրա անվավերության. այդպիսի պայմանագիրն առոչինչ է։ Եթե ֆրանչայզինգի պայմանագրով տրամադրվում է մտավոր սեփականության այնպիսի պահպանվող օբյեկտի օգտագործման իրավունք, որի նկատմամբ իրավատիրոջը օրենքով սահմանված կարգով տրվել է համապատասխան արտոնագիր կամ վկայագիր, պայմանագրով տրամադրված իրավունքը, ինչպես նաև դրա դադարումը ենթակա են պետական գրանցման։ Նման դեպքերում գրանցումն իրականացվում է գյուտերի, արդյունաբերական նմուշների և ապրանքային նշանների գրանցումն իրականացնող լիազոր պետական մարմնում։
Օրենսգիրքը նաև նախատեսում է գրանցման պահանջը չպահպանելու իրավական հետևանքներ, այդ թվում՝ պայմանագրի առոչնչություն։
Հետևաբար, ֆրանչայզինգի պայմանագիր կնքելիս անհրաժեշտ է պարզել, թե ինչ մտավոր սեփականության իրավունքներ են տրամադրվում, և արդյոք դրանց օգտագործման իրավունքը ենթակա է պետական գրանցման։
Ի՞նչ պետք է ստուգել մինչև ֆրանչայզինգի պայմանագիր կնքելը
Ֆրանչայզինգի պայմանագիրը կարող է պարունակել բազմաթիվ պարտավորություններ, որոնք անմիջականորեն ազդում են ձեռնարկատիրական գործունեության շահութաբերության և հետագա զարգացման հնարավորությունների վրա։
Մինչև պայմանագրի ստորագրումը հատկապես կարևոր է ուսումնասիրել՝
- Իրավատիրոջ իրավունքները համապատասխան ապրանքային նշանի և մտավոր սեփականության այլ օբյեկտների նկատմամբ։
- Ֆրանչայզինգի տրամադրման ժամկետը և տարածքը։
- Պայմանագրով տրամադրվող իրավունքների ծավալը։
- Միանվագ և պարբերական վճարները, ներառյալ՝ ռոյալթիները։
- Ապրանքների մատակարարման և ձեռքբերման պայմանները։
- Գովազդի, շուկայավարման և բրենդի օգտագործման պահանջները։
- Ապրանքների և ծառայությունների որակի նկատմամբ սահմանված չափանիշները։
- Գաղտնի տեղեկատվության պաշտպանության պարտավորությունները։
- Պայմանագրի երկարաձգման և վաղաժամկետ լուծման պայմանները։
- Պայմանագրի խախտման համար նախատեսված պատասխանատվությունը։
- Կիրառելի իրավունքը և վեճերի լուծման կարգը։
Առանձնահատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել այն պայմանագրերին, որոնցով օտարերկրյա ընկերությունը հայկական ընկերությանը տրամադրում է իր ապրանքային նշանի կամ բիզնես մոդելի օգտագործման իրավունք։ Նման դեպքերում անհրաժեշտ է ուսումնասիրել ինչպես հայկական օրենսդրության պարտադիր պահանջները, այնպես էլ պայմանագրով ընտրված օտարերկրյա իրավունքի կիրառելիությունը։
Ֆրանչայզինգի պայմանագրով կողմերի իրավունքներն ու պարտականությունները
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 973-րդ և 974-րդ հոդվածները կարգավորում են ֆրանչայզինգի պայմանագրի կողմերի հիմնական պարտականությունները։
Իրավատերը պարտավոր է օգտագործողին տրամադրել պայմանագրով նախատեսված իրավունքների իրականացման համար անհրաժեշտ տեխնիկական և առևտրային փաստաթղթերը, տեղեկատվությունը և համապատասխան թույլտվությունները։ Օրենքով և պայմանագրով նախատեսված պայմաններում իրավատերը կարող է պարտավոր լինել նաև ապահովելու տեխնիկական աջակցությունը, աշխատակիցների ուսուցումը և ապրանքների կամ ծառայությունների որակի վերահսկողությունը։
Օգտագործողը, իր հերթին, պարտավոր է պահպանել պայմանագրով սահմանված ապրանքային նշանի օգտագործման, որակի, գաղտնի տեղեկատվության պաշտպանության և այլ պահանջները։
Ֆրանչայզինգի պայմանագրով նախատեսված սահմանափակումները
Ֆրանչայզինգի պայմանագրերը հաճախ ներառում են մրցակցության, գործունեության տարածքի, այլ ապրանքային նշանների օգտագործման կամ առևտրային գործունեության կազմակերպման սահմանափակումներ։
Այդպիսի պայմանները պետք է համապատասխանեն ՀՀ օրենսդրությանը։
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 975-րդ հոդվածը նախատեսում է պայմանագրային որոշ սահմանափակումների թույլատրելիությունը, սակայն միաժամանակ սահմանում է պայմաններ, որոնք առոչինչ են։ Մասնավորապես, առոչինչ են այն պայմանները, որոնցով իրավատիրոջը վերապահվում է օգտագործողի կողմից վաճառվող ապրանքների, կատարվող աշխատանքների կամ մատուցվող ծառայությունների գները կամ դրանց վերին և ստորին սահմանները որոշելու իրավունք։ Օրենքը սահմանափակումներ է նախատեսում նաև գնորդների որոշակի խմբերի կամ որոշակի տարածքում գտնվող գնորդների բացառիկ սպասարկման վերաբերյալ։
Ուստի ֆրանչայզինգի պայմանագրում ներառված սահմանափակումների իրավաչափությունը պետք է գնահատել ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի և տնտեսական մրցակցության պաշտպանության օրենսդրության պահանջների համատեքստում։
Ֆրանչայզինգի պայմանագրերի հետ կապված վեճերը
Ֆրանչայզինգի հարաբերություններում վեճերը կարող են առաջանալ պայմանագրային պարտավորությունների չկատարման, վճարումների, ապրանքային նշանի օգտագործման, մատակարարման պայմանների, պայմանագրի լուծման կամ բացառիկ իրավունքների խախտման հետևանքով։ Առանձին նշանակություն ունեն միջազգային ֆրանչայզինգի պայմանագրերը, երբ կողմերից մեկը օտարերկրյա ընկերություն է։
Այդպիսի պայմանագրերում կարևոր է հստակ սահմանել կիրառելի իրավունքը, վեճերը լուծելու իրավասու մարմինը և համապատասխան որոշումների կատարման հետ կապված հարցերը։
Այլեքս իրավաբանական ընկերության ծառայությունները
Այլեքս իրավաբանական ընկերությունը տրամադրում է իրավաբանական աջակցություն ինչպես ֆրանչայզինգ տրամադրող ընկերություններին, այնպես էլ ֆրանչայզինգի պայմանագրով գործունեություն իրականացնող ձեռնարկատերերին։
Մեր ծառայությունները ներառում են՝
- Ֆրանչայզինգի պայմանագրերի կազմում։
- Ֆրանչայզինգի պայմանագրերի իրավական փորձաքննություն։
- Օտարերկրյա ֆրանչայզինգի պայմանագրերի համապատասխանության գնահատում ՀՀ օրենսդրությանը։
- Ապրանքային նշանների և մտավոր սեփականության այլ իրավունքների իրավական ուսումնասիրություն։
- Պայմանագրերով տրամադրվող իրավունքների գրանցման հարցերով աջակցություն։
- Պայմանագրերի պայմանների շուրջ բանակցությունների վարում։
- Ֆրանչայզինգի պայմանագրերի փոփոխման և լուծման իրավական աջակցություն։
- Պայմանագրային վեճերի արտադատական կարգավորում։
- Դատական և արբիտրաժային ներկայացուցչություն։
Եթե նախատեսում եք միջազգային ապրանքային նշանի ներքո բիզնես սկսել Հայաստանում, ընդլայնել Ձեր ընկերության գործունեությունը ֆրանչայզինգի միջոցով կամ արդեն իսկ ներգրավված եք ֆրանչայզինգի հետ կապված իրավական վեճում, կարող եք դիմել Այլեքս իրավաբանական ընկերություն՝ իրավաբանական խորհրդատվության և ներկայացուցչության համար։